Χετταίοι



Οι Χετταίοι ή Χιττίτες ήταν αρχαίος λαός ο οποίος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην Ανατολία (Ανατολία είναι η περιοχή της σημερινής Τουρκίας) και την υπόλοιπη Εγγύς Ανατολή. Μιλούσαν μια γλώσσα, καλούμενη χεττιτική γλώσσα, η οποία κατατάσσεται στις ινδοευρωπαϊκές. Ο πολιτισμός τους ανήκει στους μεγαλύτερους αρχαίους πολιτισμούς. Το απόγειό του έφτασε τη 2η χιλιετία π.Χ., ειδικά στο δεύτερο μισό αυτής της περιόδου. Η παρουσία των προ-Χετταίων (αλλιώς Χάττι) στη Μικρασιατική Χερσόνησο ξεκινά από την 5η χιλιετία π.Χ. Οι προ-Χετταίοι δεν ήταν ούτε ινδοευρωπαϊκός ούτε σημιτικός λαός, αλλά μιλούσαν μια γλώσσα η οποία ονομάστηκε χαττική. Στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ. οι Χετταίοι εγκαταστάθηκαν στην Ανατολία. Η αρχική τους κοιτίδα μας είναι άγνωστη, το βέβαιο είναι ότι δεν ήταν Σημίτες και ότι αναμείχθηκαν με τους παλιότερους κατοίκους, απ' τους οποίους δανείστηκαν πολλά έθιμα, λατρείες θεών, μύθους, τεχνοτροπίες, κ.τ.λ., δημιουργώντας τον γνωστό σε μας λαό των Χετταίων. Οι νεότεροι έποικοι των Χετταίων αποτελούσαν την άρχουσα τάξη γύρω από το περιβάλλον του βασιλιά. Για να γράψουν τη γλώσσα τους χρησιμοποίησαν αρχικά τη σφηνοειδή γραφή (που χρησιμοποιούνταν στην Εγγύς Ανατολή για την ακκαδική, τη γλώσσα με τη μεγαλύτερη διάδοση και επιρροή εκείνη την εποχή), δημιούργησαν όμως και δική τους γραφή, η οποία χρησιμοποιήθηκε και από τους υποτελείς λαούς της Μικράς Ασίας για την καταγραφή των δικών τους γλωσσών. Με τη σταδιακή πάροδο του χρόνου η χαττική γλώσσα των προ-Χετταίων χρησιμοποιούνταν μόνο στις θρησκευτικές τελετές, ενώ η χεττιτική γλώσσα υπερίσχυσε ως η καθομιλουμένη στους πληθυσμούς της Αυτοκρατορίας.

Οι Χετταίοι ίδρυσαν αυτοκρατορία και πολιτισμό στην κεντρική Μικρά Ασία, σημερινή Τουρκία, Αρμενία, Συρία, Ιράν, Κουρδιστάν, περί το 1500 π.Χ. Στους επόμενους δύο αιώνες φαίνεται πως κυβερνούσαν και μέρος της σημερινής Συρίας. Η Αυτοκρατορία των Χετταίων είναι πιθανό ότι καταστράφηκε από βόρειους επιδρομείς, τους Κάσκα, ή τους «Λαούς της θάλασσας», περί το 1200 π.Χ. Μετά την καταστροφή της αυτοκρατορίας τους στη Μικρά Ασία ένα μέρος του λαού μετανάστευσε στη βόρεια Συρία, όπου και κυριάρχησαν σε πολλές πόλεις, μεταξύ των οποίων ήταν το Καρχεμίς στην Κιλικία. Οι λαοί αυτοί, καλούμενοι πλέον «Νεοχετταίοι» ή «Συροχετταίοι» είναι εκείνοι που αναφέρονται στην περίοδο των «Βασιλέων» του «Ισραήλ», σε θρησκευτικά ισραηλιτικά κείμενα.

Πίνακας περιεχομένων

Ιστορία


Χρονολόγηση

Οι εποχές κυριαρχίας των Χετταίων βασιλέων δεν είναι εύκολο να προσδιοριστούν με τα λίγα στοιχεία που έχουμε σήμερα. Λίγα κείμενα που υπάρχουν, ιδίως επιστολές βασιλέων δίνουν μια πολύ αποσπασματική εικόνα.

Προϊστορία

Την 3η χιλιετία π.Χ. η φυλή των πρωτο-Χετταίων εγκαταστάθηκε στην κεντρική Μικρά Ασία. Η φυλή αυτή ήταν μάλλον αυτόχθονη. Το δεύτερο ήμισυ της 3ης χιλιετίας π.Χ. οι πρωτο-Χετταίοι ίσως αναμείχθηκαν με τους Χετταίους που μάλλον ήρθαν από τον Καύκασο και έφεραν μαζί τους τη δική τους γλώσσα. Τόσο η κάθοδος όσο και η ανάμειξη πρέπει να έγιναν αφενός μεν ειρηνικά και χωρίς επιδρομές και πράξεις βίας, αφετέρου δε σταδιακά έτσι ώστε η ακριβής χρονολογία δεν είναι δυνατόν να εξακριβωθεί, αφού η κάθοδος αυτή δεν άφησε σημάδια. Οι Λούβιοι στα νότια και δυτικά, και οι Παλαϊοί στα βόρεια και τα βορειοδυτικά της Μικράς Ασίας διατήρησαν την ιδιαιτερότητα και τη γλώσσα τους. Οι Χετταίοι, αφού ανέλαβαν την κυριαρχία, άκμασαν τη 2η χιλιετία π.Χ., χτίζοντας το μεγάλο βασίλειο των Χετταίων. Η χώρα ονομάστηκε Χάττι όπως έλεγαν και τους πρωτο-Χετταίους. Την γλώσσα τους όμως την ονόμαζαν Νεσίλι κατά την πόλη Kaneš ή Νέσα. Ο Πιτχάνας ήταν ο πρώτος βασιλιάς των Χετταίων με παλάτι στην Χαττούσα και καταγόταν από την πόλη Κουσάρ, της οποίας η τοποθεσία παραμένει ακόμα άγνωστη. Ο δεύτερος βασιλιάς είχε το όνομα Ανίτας και καταγόταν επίσης από την άγνωστη πόλη Κουσάρ.

Οι Χετταίοι έφεραν μαζί τους ή ανέπτυξαν επί τόπου και κάτι σημαντικό: την τέχνη επεξεργασίας του σιδήρου. Ήταν οι πρώτοι και οι μοναδικοί στην εποχή τους που γνώριζαν να επεξεργάζονται τον σίδηρο. Αυτό τους έδινε ισχυρή υπεροχή, αφού οι άλλες σύγχρονές τους φυλές πολιτισμικά βρίσκονταν ακόμα στην εποχή του χαλκού. Οι Χετταίοι μπόρεσαν και κράτησαν την τέχνη της επεξεργασίας του σιδήρου για εύλογους λόγους μυστική και γι' αυτό είχαν το μονοπώλιο της τέχνης και των προϊόντων του σιδήρου.

Το βασίλειο των Χετταίων

Το βασίλειο των Χετταίων χωρίζεται σε δύο μεγάλες ιστορικές περιόδους :

Την εποχή του Παλαιού Βασιλείου οι Χετταίοι ήταν ένα τυπικό βασίλειο της εποχής του γύρω από την πρωτεύουσα Χαττούσα. Από την εποχή του βασιλιά Τουδαλίγια Α΄ έως την καταστροφή του το βασίλειο των Χετταίων εισέρχεται στην περίοδο του Νέου ή Μεγάλου Βασιλείου, οπότε από τυπικό βασίλειο μετατρέπεται σε κοσμοκρατορία. Το Μέγα Βασίλειο των Χετταίων είχε μεγάλη έκταση και περιλάμβανε μεγάλες εκτάσεις της Μικράς Ασίας, κατά καιρούς δε και τη μισή σημερινή Συρία. Πρωτεύουσα ήταν η Χαττούσα στον βορρά, κάπου 150 χλμ. ανατολικά της σημερινής Άγκυρας. Σήμερα η Χαττούσα είναι γνωστή από τα αρχαιολογικά ευρήματα των 30.000 πινακίδων σφηνοειδούς γραφής που ανακαλύφθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα. Οι Χετταίοι βασιλιάδες είχαν μεγάλη φήμη, αφού οι Φαραώ της Αιγύπτου και οι αυτοκράτορες της Βαβυλώνας τους αναγνώριζαν ως ισάξιούς τους και διατηρούσαν διπλωματικές αλλά και εμπορικές σχέσεις μαζί τους. Το Μέγα Βασίλειο των Χετταίων περιλάμβανε και μια σειρά μικρότερων, υποταγμένων και συνορευόντων φιλικών κρατών, π.χ. την Ταρχουντάσσα και το Καρχεμίς. Την περίοδο της μεγάλης δόξας του (13ος αιώνας π.Χ.) το βασίλειο των Χετταίων είχε υπό την κατοχή του σχεδόν ολόκληρη τη Μικρά Ασία. Οι σχέσεις των Χετταίων με την Τροία, τις Μυκήνες και με τα άλλα κράτη (Αρζάβα, Μίλητο) δεν έχουν ακόμα εξερευνηθεί. Η Τροία εμφανίζεται, εικάζουν μερικοί ερευνητές, στις χεττιτικές επιγραφές με το όνομα Βιλούσα. Οι Αχαιοί, οι οποίοι κατοικούσαν δυτικά του Αιγαίου και είχαν πολλές σχέσεις με τα παράλια της Μικράς Ασίας, εμφανίζονται με το όνομα Αχιγιάβα. Υπάρχουν ευρήματα μυκηναϊκών αμφορέων στη σημερινή ανατολική Καππαδοκία, που τότε ήταν χετιτική επαρχιακή πρωτεύουσα. Επίσης έχουν βρεθεί στην Χαττούσα επιστολές μεταξύ του βασιλιά των Χετταίων και του βασιλιά των Αχιγιάβα στις οποίες οι δύο ηγεμόνες αποκαλούνται μεταξύ τους αδελφοί, δηλαδή ισότιμοι. Το τέλος του βασιλείου των Χετταίων σημαδεύει και τον τερματισμό του μονοπωλίου της επεξεργασίας του σιδήρου, το οποίο οι Χετταίοι κατείχαν από τον 17ο π.Χ. αιώνα. Από τον 12ο π.Χ. αιώνα και μετά η τέχνη αυτή διαδόθηκε σε όλη την Ανατολή και στη Μεσόγειο. Μετά την καταστροφή του βασιλείου των Χετταίων από τις επιδρομές των «Λαών της θάλασσας» ή φυσικές καταστροφές, οι απόγονοί τους μεταναστεύουν στις περιοχές της Συρίας και της Καππαδοκίας ιδρύοντας τα νεοχεττιτικά βασίλεια, τα οποία θα υποταχθούν από τον 8ο αιώνα π.Χ. στους Ασσύριους, και στη συνέχεια σε Βαβυλώνιους, Πέρσες και Σελευκίδες.

Παλαιό βασίλειο των Χετταίων

Μεγάλο βασίλειο των Χετταίων

Τα Νεοχεττιτικά βασίλεια

Μετά την κατάλυση του βασιλείου των Χετταίων από τις επιδρομές των Λαών της Θάλασσας οι απόγονοι των Χετταίων εγκαταστάθηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Συρίας, στην Καππαδοκία και την Κιλικία, δημιουργώντας τα νεοχεττιτικά βασίλεια. Οι νεότεροι απόγονοι των Χετταίων αναφέρονται από τη Βίβλο, ενώ είναι ιστορικά γνωστοί ως Νεοχετταίοι ή Συροχετταίοι. Τα νεοχεττιτικά βασίλεια καταλύθηκαν από τους Ασσυρίους σταδιακά (9ο-8ο αιώνα π.Χ.). Οι ασσυριακές κατακτήσεις ξεκίνησαν στις αρχές του 9ου αιώνα π.Χ. με τον βασιλιά Ασουρνασιρπάλ Β΄, ο οποίος κατέλαβε το βασίλειο του Παττίν στα παράλια της βόρειας Συρίας στη θέση που αργότερα ο Σέλευκος έχτισε την πρωτεύουσα του βασιλείου του Αντιόχεια. Ο γιος και διάδοχος του Σαλμανασέρ Γ΄ αντιμετώπισε ένα συνασπισμό εναντίον του από Αιγυπτίους, Ισραηλίτες και Αμμωνίτες, υπό την ηγεσία του Νεοχιττίτη βασιλιά της Δαμασκού Ανταντεζέρ, τους συνέτριψε στη μάχη του Καρκάρ (853 π.Χ.), και μετά τον θρίαμβό του κατέλαβε τα περισσότερα από τα νεοχεττιτικά βασίλεια όπως το Ταμπάλ (Καππαδοκία), το Κουί (Κιλικία), και τα δύο μεγαλύτερα του Αμάθ και του Χαταρίκα Πουχούτι στη Συρία. Ο Ασσύριος βασιλιάς Τιγκλάθ Πιλεσέρ Γ΄ κατέλαβε το βασίλειο του Αρπάντ στο Χαλέπι (740 π.Χ.) ύστερα από τρία χρόνια πολιορκίας. Τελευταίο παρέμεινε το μεγαλύτερο βασίλειο, του Καρχεμίς, που καταλήφθηκε από τον Ασσύριο βασιλιά Σαργών Β΄ το 717 π.Χ. Μετά την κατάληψη όλων των νεοχεττιτικών βασιλείων από τους Ασσυρίους, οι απόγονοί τους ενσωματώθηκαν στους γηγενείς πληθυσμούς.

Η θρησκεία των Χετταίων


Οι Χετταίοι ήταν γνωστοί σαν ο λαός με τους χίλιους θεούς. Ήταν πολύ ανεκτικοί απέναντι στις ξένες θρησκείες των κατακτημένων λαών, ενσωμάτωναν τους ξένους θεούς σαν δικούς τους, με αποτέλεσμα σταδιακά να αποκτήσουν εκατοντάδες θεότητες που δεν είχαν καμιά σχέση μεταξύ τους. Κάθε πόλη και κάθε περιοχή είχε ξεχωριστές θεότητες, λατρείες, ναούς που πολλές φορές δεν είχαν καμιά σχέση με τις κεντρικές θεότητες στη Χαττούσα. Ο βασιλιάς ήταν ο αρχηγός της θρησκείας, του στρατού, της δικαιοσύνης, όπως και νομοθέτης. Οι νόμοι των Χετταίων ήταν επίσης πολύ προοδευτικοί για την εποχή τους: απαγορεύονταν τα βασανιστήρια, ενώ η ποινή του θανάτου εφαρμοζόταν μόνο σε ακραίες περιπτώσεις. Οι δύο κορυφαίες θεότητες των Χετταίων ήταν η Αρίνα, θεότητα του ηλίου, και ο σύζυγος της Τεσούμπ, θεός των καιρικών φαινομένων. Ο Τεσούμπ απεικονίζεται πάντα κρατώντας έναν τριπλό κεραυνό και ένα όπλο, συνήθως τσεκούρι. Υπήρχε, όπως και στο ελληνικό πάνθεο, η παράδοση μέχρι τον Τεσούμπ, που καθιερώθηκε τελικά, κάθε γιος να εκθρονίζει τον πατέρα θεό. Ο Τεσούμπ και η Αρίνα είχαν πολλά παιδιά, με σημαντικότερα τον Σαρούνα, που απεικονίζεται καβάλα σε μια τίγρη με ένα τσεκούρι, και την Ιράνα, θεά των αγρίων ζώων.

Οι Χετταίοι στην Παλαιά Διαθήκη


Η Παλαιά Διαθήκη αναφέρει συχνά τόσο την φυλή των Χετταίων όσο και συγκεκριμένα πρόσωπα π.χ. Εφρών. Αναφορές βρίσκουμε συγκεκριμένα σε τέσσερα από τα πέντε βιβλία της Πεντάτευχου, καθώς επίσης στο βιβλίο του Ιησού του Ναυή και στο Βιβλίο των κριτών. H Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται εκτεταμένα με πολλές αναφορές στους Χετταίους με καταγωγή από τον Χαναάν γιό του Χαμ και εγγονό του Νώε, τους τοποθετεί στην Χαναάν μαζί με τους υπόλοιπους λαούς κάτι που σημαίνει ότι αναφέρεται βασικά στους Νεοχετταίους, απογόνους των Χετταίων που εγκαταστάθηκαν στην Συρία και την Παλαιστίνη τον 11ο αιώνα π.Χ., μετά τη διάλυση του βασιλείου στην Χαττούσα. Οι Χετταίοι ζούσαν κατά την Βίβλο μαζί και με κάποιους από τους βοσκούς Ισραηλίτες. Πρώτη αναφορά έχουμε στον Χετταίο Εφρών που παραχώρησε στον Αβραάμ ένα κτήμα για να θάψει την σύζυγο του Σάρα (Γεν.23 : 1-20). Στη συνέχεια έχουμε την Χετταία Ιουδήθ, μια από τις συζύγους του Ησαύ, ανεπιθύμητη στα πεθερικά της Ισαάκ και Ρεβέκκα (Γεν.26 : 34). Η πιο γνωστή αναφορά της βίβλου για τους Χετταίους είναι αυτή για τον Χετταίο Ουρία, πιστό στρατιώτη του βασιλιά των Ισραηλιτών Δαβίδ, που ερωτεύεται παράφορα την σύζυγό του Βηθσαβεέ, στέλνει τον Ουρία σκόπιμα σε επικίνδυνη μάχη για να σκοτωθεί ώστε να μπορέσει να παντρευτεί την σύζυγο του, όπως και έγινε (Β΄ Βασιλειών, ψαλμός 11, 1-26). Ο Θεός θα τιμωρήσει σκληρά τον Δαβίδ για τη συμπεριφορά του στον Ουρία. Με την Βηθσαβεέ θα κάνει γιο τον μέλλοντα διάδοχό του βασιλιά Σολομώντα (Β΄ Σαμουήλ Κεφ.11). Φυσικά όλα αυτά είναι από θρησκευτικά κείμενα και όχι αρχαιολογικά αποδεδειγμένα.

Η ανακάλυψη των Χετταίων


Μέχρι τον 19ο αιώνα οι Χετταίοι ήταν άγνωστοι. Μόνο από μερικές αναφορές στην Παλαιά Διαθήκη τους γνωρίζαμε. Ακόμα και οι αρχαίοι Έλληνες τους είχαν ήδη ξεχάσει, αφού δεν τους ανέφεραν ούτε στα αρχαία κείμενα. Τα ερείπια του πολιτισμού τους νομιζόταν ότι ήταν αιγυπτιακής προέλευσης. Ο Ηρόδοτος, ο μόνος που αναφέρει κάτι, υποθέτει ότι το ανάγλυφο της Karabel απεικονίζει τον Αιγύπτιο φαραώ Σέσοστρι. Σήμερα ξέρουμε ότι η απεικόνιση αυτή παριστάνει τον Ταρκασνάβα, βασιλιά του κράτους Μίρα στο βασίλειο των Χετταίων.

Η αρχαιότερη αρχαιολογική αναφορά περί των Χετταίων βρίσκεται στην ασσυριακή εμπορική αποικία Κανές, όπου αναφέρεται η εμπορική σχέση των Ασσυρίων με την «Χαττούσα», πρωτεύουσα των Χετταίων. Μερικά όμως από τα ονόματα που αναφέρονταν ίσως δεν ήταν ούτε ανατολικής ούτε ασσυριακής προέλευσης.

Το 1884 ο Γουίλιαμ Ράιτ ανακάλυψε μια επιγραφή στο Μπογάζκαλε (Boğazkale) της σημερινής Τουρκίας, που είχε ιερογλυφικά όμοια με εκείνα που σώθηκαν στις πόλεις Χαλέπι και Χαμάθ στη βόρεια Συρία. Το 1887 βρέθηκαν αρχεία στο Τελ-ελ-Αμάρνα που περιείχαν τη διπλωματική αλληλογραφία του Φαραώ Αμενχοτέπ Γ΄ και του γιου του, του Ακενατόν. Δύο από τις επιστολές προέρχονταν από το «Βασίλειο Χέτα» που βρισκόταν στην Χαττούσα και ήταν γραμμένα με την Ακκαδική σφηνοειδή γραφή, αλλά σε γλώσσα άγνωστη. Οι αρχαιολόγοι διάβαζαν τα γράμματα αλλά δεν καταλάβαιναν τις λέξεις. Ο Archibald Sayce, αρχαιολόγος και ασσυριολόγος της Οξφόρδης πρότεινε τότε να ταυτίσουν τον αρχαίο πολιτισμό στη Χαττούσα με την φυλή των Χετταίων που ανέφερε η Παλαιά Διαθήκη. Η πρότασή του αυτή έγινε αποδεκτή στις αρχές του 20ού αιώνα.

Ανασκαφές που άρχισαν το 1905 έφεραν στο φως ένα βασιλικό αρχείο με περίπου 10.000 πινακίδες με σφηνοειδή γραφή της ίδιας άγνωστης γλώσσας. Η άγνωστη γλώσσα τελικά αποκρυπτογραφήθηκε από τον Τσέχο γλωσσολόγο Bedřich Hrozný (1879–1952), ο οποίος παρουσίασε την εργασία του το 1915.

Ταινίες


Παραπομπές



Βιβλιογραφία


Εξωτερικοί σύνδεσμοι



Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Hethiter της Γερμανικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0 . (ιστορικό/συντάκτες ).



Κατηγορίες: Λαοί της Βίβλου | Εξαφανισθέντες λαοί | Βίβλος | Αρχαία Συρία | Χετταίοι | Αρχαίοι λαοί της Μικράς Ασίας | Ιστορία της Μεσογείου


Ημερομηνια: 15.03.2021 10:40:03 CET

πηγή: Wikipedia (συγγραφείς [ιστορία])    Lizenz: CC-BY-SA-3.0

αλλαγές: Όλες οι εικόνες και τα περισσότερα στοιχεία σχεδίασης που σχετίζονται με αυτές, καταργήθηκαν. Μερικά εικονίδια αντικαταστάθηκαν από το FontAwesome-Icons. Ορισμένα πρότυπα καταργήθηκαν (όπως "άρθρο χρειάζεται επέκταση) ή εκχωρήθηκαν (όπως" hatnotes "). Τα μαθήματα CSS καταργήθηκαν ή εναρμονίστηκαν.
Οι συγκεκριμένοι σύνδεσμοι της Wikipedia που δεν οδηγούν σε άρθρο ή κατηγορία (όπως "Redlinks", "links to the edit page", "links to portal") καταργήθηκαν. Κάθε εξωτερικός σύνδεσμος έχει ένα επιπλέον εικονίδιο FontAwesome. Εκτός από μερικές μικρές αλλαγές του σχεδιασμού, καταργήθηκαν τα μέσα πολυμέσων, οι χάρτες, τα πλαίσια πλοήγησης, οι εκφωνούμενες εκδόσεις και οι μικρο-μορφοποιήσεις Geo.

Παρακαλώ σημειώστε: Επειδή το δεδομένο περιεχόμενο λαμβάνεται αυτόματα από τη Wikipedia τη δεδομένη χρονική στιγμή, μια μη αυτόματη επαλήθευση ήταν και δεν είναι δυνατή.
επικοινωνήστε μαζί μας: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ.
δείτε επίσης: νομική ειδοποίηση & πολιτική απορρήτου.