Νεόφυτος Βάμβας



Νεόφυτος Βάμβας
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση1776
Χίος
Θάνατος1856
Αθήνα
Χώρα πολιτογράφησηςΕλλάδα
ΘρησκείαΟρθόδοξος Χριστιανισμός
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςΕλληνικά
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητασυγγραφέας
μεταφραστής
μεταφραστής της Βίβλου
Υπογραφή
 Σχετικά πολυμέσα

Ο Nεόφυτος Βάμβας (Χίος 1776 - Αθήνα, 9 Ιανουαρίου 1855) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες λόγιους και είναι ένας από τους λεγόμενους «Δασκάλους του Γένους», εκπρόσωπος του νεοελληνικού Διαφωτισμού. Είχε την πεποίθηση ότι η Αγία Γραφή έπρεπε να μεταφραστεί στη καθομιλουμένη, για να γίνει κτήμα του λαού, τη μετέφρασε αλλά αυτό τον έφερε αντιμέτωπο με σφοδρές συγκρούσεις που τελικά δεν επέτρεψαν στην προσπάθεια του να εδραιωθεί.

Πίνακας περιεχομένων

Βιογραφικά στοιχεία


Καταγωγή και μόρφωση

Γεννήθηκε στη Χίο[1]. Γονείς του ήταν ο Ισίδωρος και η Σταματούλα, που τους περιγράφει ο ίδιος ως "εκ γονέων πενήτων μέν, πλουσίων ὅμως εἰς εὐσέβειαν καί ἀρετήν"[2]. Αρχίζει τις σπουδές στη γενέτειρά του, τη Χίο κι ἀπό νεαρή ἡλικία ἐκδήλωσε ἀξιοσημείωτη φιλομάθεια. Ἐκτός ἀπό τή φιλολογία, τόν ἐνδιέφεραν ἰδιαίτερα ἡ φιλοσοφία καί οἱ θετικές ἐπιστῆμες[2]. Συνεχίζει τις σπουδές του στη Σίφνο, όπου στα 1793 μεταβαίνει για να φοιτήσει στην ακμάζουσα εκεί σχολή με δάσκαλο τον Μισαήλ τον Πάτμιο. Εκεί φοιτά κάτω από μεγάλες στερήσεις και βοηθούμενος από ντόπιες οικογένειες αλλά και τους δασκάλους του.[3] Γυρίζει στη Χίο και παρά τις αντιδράσεις των γονιών του πηγαίνει στην Πάτμο, όπου έχει ως δάσκαλό του τον Δανιήλ τον Κεραμέα. Η μονομερής όμως διδασκαλία του που επικεντρωνόταν μόνο στα ελληνικά δεν τον ικανοποιούσε κι έφυγε. Αρχικά σχεδιάζει να μεταβεί στην Πίζα της Ιταλίας, μα το ταξίδι αυτό αναβάλλεται. Επανέρχεται στη Χίο, για να παρακολουθήσει τα μαθήματα του Δωρόθεου Πρώιου που δίδασκε και μαθηματικά.[4] Το 1791 χειροτονείται ιεροδιάκονος. Ακολουθεί στα 1796 στην Κωνσταντινούπολη τον Δωρόθεο Πρώιο. Συνοδεύει τον Πρώιο στο Βουκουρέστι, πρωτεύουσα τότε της οθωμανικής Βλαχίας και σύντομα πάλι μαζί πίσω στην Κωνσταντινούπολη. Γίνεται δάσκαλος στην οικογένεια του Γεώργιου Μαυροκορδάτου και του Κωνσταντίνου Χατζερή, διερμηνέα του Οθωμανικού στόλου. Aκολουθεί και πάλι τον Πρώιο στην Βλαχία όταν τον παίρνει μαζί του ο Χατζερής. Το 1804 αποκεφαλίζεται ο Χατζερής κι ο Βάμβας επιστρέφει στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί διδάσκει σε οικογένειες Φαναριωτών (της Ευφροσύνης Μαυροκορδάτου και του Κωνσταντίνου Σούτσου), ενώ συμμετέχει στη σύνταξη της ‘’Κιβωτού’’, μεγάλου λεξικού της Ελληνικής γλώσσας που διεύθυνε ο Πρώιος και γίνεται μέλος του ‘’Μουσείου του Γένους’’, σύμφωνα με ψήφισμα που είχε συντάξει ο Δωρόθεος Πρώιος, Σχολάρχης (το 1804) της Μεγάλης του Γένους Σχολής[5] .

Το ταξίδι στο Παρίσι και η φιλία με τον Αδαμάντιο Κοραή

Το 1808 πηγαίνει στο Παρίσι να διευρύνει τις σπουδές του και να βρει τον Αδαμάντιο Κοραή, αφού περάσει από τη Βιέννη, τέλη Αυγούστου με αρχές Σεπτεμβρίου[6], ταξίδι όχι εύκολο λόγω της κακής υγείας του και της έλλειψης χρημάτων.[7] Στον Κοραή τον συστήνει ο Πασχάλης Βασιλείου, μαικήνας των γραμμάτων στην Κωνσταντινούπολη, ο οποίος στέλνει μια συστατική επιστολή στον αδελφό του Αλέξανδρο Βασιλείου, με σκοπό να μεσολαβήσει στον Αδαμάντιο Κοραή [8]. Ο συμπατριώτης του από τη Χίο, του συμπαρίσταται οικονομικά και του χορηγεί 50 φράγκα το μήνα για να του διορθώνει τα κείμενα που γράφει[9]. Στη Γαλλική πρωτεύουσα ο Βάμβας ασχολείται με τη σπουδή των θετικών επιστημών, τη φιλοσοφία και τα γράμματα. Παρακολουθεί μαθήματα του χημικού Thenard, του οποίου το βιβλίο ‘’Traite de chimie elementaire’’(πραγματεία στοιχειώδους Χημείας) (Παρίσι 1813-1816) θα μεταφράσει όταν βρεθεί σχολάρχης στη Χίο, χωρίς όμως να εκδώσει ποτέ[10], και του φιλοσόφου ελληνιστή Francois Thurot. Αλλά και ο ίδιος ο Βάμβας ζει από τη διδασκαλία της Ελληνικής και την εμπορία ταπήτων (χαλιών). Η σχέση του με τον Κοραή είναι στενή: συνεργάζονται στη διόρθωση της Γραμματικής του Buttmann την οποία είχε μεταφράσει ο Στέφανος Οικονόμος. Συχνά τρώνε μαζί οι δύο άντρες, λέει ο Κοραής σε επιστολή του προς τον Αλέξανδρο Βασιλείου στα 1810, «Τον λαμβάνω (ενν. τον Βάμβα) πολλάκις εις το πενιχρόν μου γεύμα, και μετά το γεύμα καμμιάν φορά και συνθεατήν των Ρακίνειων τραγωδιών εις το Γαλλικόν θέατρον» Ο Κοραής φροντίζει και καθοδηγεί τις σπουδές του νεαρού Βάμβα, του εξασφαλίζει τα μέσα του βιοπορισμού του, του παραστέκει στις πρώτες συγγραφικές του επιδόσεις. Το πρωτόλειο του Βάμβα, η Ρητορική, γράφεται στα γόνατα του Κοραή κι εκδίδεται το 1813.

Το 1815 επιστρέφει στη Χίο κι ανέλαβε τη διεύθυνση της τοπικής ανώτερης σχολής όπου συνέβαλε καθοριστικά ώστε να μειωθεί η επίδραση που άσκησε στην τοπική παιδεία επί δεκαετίες ο Αθανάσιος Πάριος (Άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας εκ των ηγετών του κολυβάδικου κινήματος και αντιβολταιρικός).

Στην επαναστατημένη Ελλάδα και τα επτάνησα

Αφού μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση, πήγε τον Απρίλιο του 1821 (πριν από την καταστροφή της Χίου) στην Ύδρα, όπου με θέρμη παρότρυνε τους Υδραίους να εκστρατεύσουν στην ιδιαίτερη πατρίδα του, αφού στη Χίο υπήρχε αρκετός πλούτος και η επανάσταση θα ενισχυόταν οικονομικά. Οι αδερφοί Κουντουριώτηδες τον άκουσαν, ταλαντεύτηκαν αλλά δεν πείστηκαν[2]. Η έκβαση αυτή έπληξε το κύρος του.[11] «Η αποτυχημένη αυτή επιχείρηση πρέπει να μέτρησε πολύ στις μετέπειτα αποφάσεις του Βάμβα», σχολιάζει ο Μιχαηλάρης.[12]

Στην Ὕδρα ὁ Νεόφυτος ἐντυπωσιάστηκε από την προσωπικότητα του Δημητρίου Ὑψηλάντη και αποφάσισε να τον ακολουθήσει ως γραμματέας του στα μέτωπα των μαχων. Εκεί εμψύχωνε με τούς λόγους του στά στρατόπεδα τούς πολεμιστές, «προτρέπων τούς πάντας εἰς αὐταπάρνησιν καί ὁμόνοιαν». Διασώζεται ἕνα περιστατικό κατά τό ὁποῖο, ἐνῶ βρισκόταν νά ἀγορεύει τότε πρός τό πλῆθος, «προέτρεπεν ἕνα ἕκαστον νά ἐκπληρώνῃ τό χρέος του»· κάποιοι ὅμως ραδιοῦργοι παραμόρφωσαν τήν τελευταία αὐτή φράση του στό νά «πληρώσῃ ἕκαστος τά χρέη του». Τοῦτο ἦταν ἑπόμενο νά ἐρεθίσει τό ἀγαθό πλῆθος σέ ἀποδοκιμασία, τήν ὁποία ἐκεῖνος ὑπέμεινε «μετ’ εὐαγγελικῆς πραότητος».[2]

Ἀπογοητευμένος ἀπό τίς ἐμφύλιες διενέξεις καί συντετριμμένος ἀπό τό γεγονός τῆς καταστροφῆς τῆς πατρίδας του, ἀποφάσισε νά ἀφοσιωθεῖ στό ἐκπαιδευτικό καί συγγραφικό του ἔργο, μέ τό ὁποῖο ἦταν περισσότερο ἐξοικειωμένος. Ἄφησε τήν Πελοπόννησο τό 1822 καί λόγῳ τρικυμίας βρέθηκε στή Μήλο μαζί μέ συγγενεῖς του πού εἶχαν ἔρθει νά τόν βροῦν μετά τή σφαγή τῆς Χίου.[2]

Τά ἑπόμενα χρόνια ἐγκαταστάθηκε στά Ἑπτάνησα, πού τότε ἦταν ὑπό ἀγγλική ἁρμοστεία. Ἀρχικά στήν Κεφαλλονιά, ὅπου παρέμεινε γιά πέντε χρόνια, διδάσκοντας στή σχολή καί κηρύττοντας στούς ναούς. Τό 1828 μετέβη στήν Κέρκυρα, γιά νά ἀναλάβει καθηγητής στήν Ιόνιο Ακαδημία.[2], που είχε ιδρύσει ο φιλέλληνας Φρέντερικ Νορθ (κόμης του Γκίλφορντ).

Μετά την απελευθέρωση στη Σύρο

Το 1833 ἀποδέχεται τήν πρόσκληση τῶν Συριανῶν νά ἀναλάβει τή διεύθυνση τοῦ πρωτου τοπικού Γυμνασίου[2]. Ὀργάνωσε τό δημόσιο Γυμνάσιο μέ πρότυπο τή σχολή τῆς Χίου, ἀλλά μέ σύστημα ἑξαετοῦς φοιτήσεως. Πραγματοποίησε πληθώρα ὁμιλιῶν, δίδαξε φιλοσοφία καί φιλολογία, ἐξέδωσε τό βιβλίο του «Ἐσωτερικαί ἐνάργειαι τῆς ἐμπνεύσεως τῶν θείων γραφῶν» καί συνέχισε τή μετάφραση τῆς Ἁγίας Γραφῆς, πού εἶχε ἐμπνευστεῖ κατά τή διάρκεια τῆς παραμονῆς του στό Παρίσι.[2]

Ἡ μετάφραση τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ξεκίνησε στήν Κέρκυρα καί ὁλοκληρώθηκε στή Σύρο. Ἡ ἀπόδοση ἀπό τό ἑβραϊκό κείμενο καί ὄχι τό καθιερωμένο τῶν Ἑβδομήκοντα, ἡ ἐπιλογή νά μεταφραστεῖ σέ ἁπλή γλώσσα καί ἡ συνεργασία του μέ τήν ἀγγλική Βιβλική Ἑταιρεία, προκάλεσαν ἀντιδράσεις ἀπό ἄλλους κληρικούς λογίους. Προχώρησε στή μετάφραση καί τῆς Καινῆς Διαθήκης.[2]

Στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μέχρι τον θάνατό του

Το 1836 άφησε τη Σύρο και πήγε νά ἐγκατασταθεῖ στόν Πειραιᾶ. Ἐκεῖ σκοπός του ἦταν ἡ ὑποστήριξη τῶν συμπατριωτῶν του στή συγκρότηση τοῦ συνοικισμοῦ τους καί στή δημιουργία σχολείου[2]. Πριν διοριστεί καθηγητής παρέδιδε κατ΄ οίκον μαθήματα με όχι και τόσο ανεκτικό ή ευπρεπή τρόπο.[13] Διορίστηκε με βασιλικό διάταγμα της 24ης Απριλίου 1837 με την πρώτη ομάδα των τριάντα τεσσάρων καθηγητών, ως ‘’τακτικός καθηγητής της φιλοσοφίας’’ και ανέλαβε σχολάρχης της Φιλοσοφικής Σχολής αφού «θεωρήθηκε υπερβολικά ‘’ριζοσπάστης’’ για να διορισθεί στην Θεολογική. Ο Δημαράς αποδίδει τον διορισμό του στην ιδεολογική συγγένεια του με τον Κοραή, τον οποίο ο αντιβασιλέας Μάουρερ και ο υπουργός Δικαιοσύνης Κωνσταντίνος Σχινάς θαύμαζαν.[14] Αργότερα έγινε πρύτανης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Χειροτονήθηκε Ορθόδοξος αρχιμανδρίτης. Αξιόλογη ήταν η συγγραφική δράση του. Υπήρξε βασικός συντελεστής της Νεοελληνικής Μετάφρασης της Αγίας Γραφής (1850), η οποία προκάλεσε μεγάλη αντίδραση και έντονες προσωπικές επιθέσεις από τους υποστηρικτές της Ορθόδοξης παράδοσης με επικεφαλής τον Κωνσταντίνο Οικονόμο. Ο ίδιος υποστήριζε πως «όστις εμποδίζει την μετάφραση των γραφών κλείει την Βασιλεία του Θεού έμπροσθεν των ανθρώπων και υπόκειται εις “το Ουαί”, εις το οποίο καταδίκασε ο Κύριος ημών τους Γραμματείς και Φαρισαίους»[15].

Στο ζήτημα της απόσχισης της εκκλησίας της Ελλάδας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής των ιδεών του Θεόκλητου Φαρμακίδη που ήταν υπέρ της απόσχισης[16], ανεπίσημα από το 1833 κι αναγνωρισμένη ως αυτοκέφαλη από το Πατριαρχείο το 1850.

Στή θέση του καθηγητή παρέμεινε μέχρι τό 1854, συμμετέχοντας ἐνεργά στήν ἀκαδημαϊκή ζωή. Δίδαξε φιλοσοφία καί ρητορική, πραγματοποίησε πολλές ὁμιλίες, δημοσίευσε στόν τύπο, διετέλεσε Κοσμήτωρ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς καί συνέχισε τήν ἔκδοση τῶν βιβλίων του. Ἀπεβίωσε στίς ἀρχές τοῦ 1855 στην Αθήνα[2].

Συγγραφικό έργο


Κατά κύριο λόγο τα συγγράμματά του είναι ‘’διδακτικά’’, ενώ πολυάριθμες είναι και οι ομιλίες του. Επίσης έχει κάνει και μεταφράσεις, ενώ δεν είναι λίγα και τα άρθρα του σε εφημερίδες. Επίσης ανέπτυξε και φιλολογία σχετική με την μετάφραση της Αγίας Γραφής-απολογητικά-υπερασπιστικά αυτής.

α) Διδακτικά:

β) Ομιλητικά:

Πλούσια είναι και η ομιλητική του δράση που αναπτύσσει σε όλη τη διάρκεια της ζωής του: περιλαμβάνει λόγους και ομιλίες σε ιδρύσεις συλλόγων, σχολείων, ετήσιες εξετάσεις, σε έναρξη και λήξη μαθημάτων, επίσημες επετείους, κηδείες, επιμνημόσυνες τελετές και κηρύγματα.[17]

γ) Για εκκλησιαστικά ζητήματα:

ε) Μεταφράσεις:


Υποσημειώσεις


  1. Για το έτος γέννησης του Βάμβα, υπάρχει κάποια σύγχυση στις πηγές. O Δημαράς αρκετά τεκμηριωμένα την τοποθετεί στα 1776 ή στα 1777.Δημαράς Κωνσταντίνος, «Δύο φίλοι. Κοραής και Βάμβας», Ιστορικά φροντίσματα, τομ.β’ Αδαμάντιος Κοραής, εκδ.Πορεία, Αθήνα, 1996,σελ141, 231, υπος.13
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 «Ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ιερώνυμος μιλά για τον Νεόφυτο Βάμβα» . ΔΟΓΜΑ. 6 Δεκεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2019. 
  3. Συμεωνίδης Σίμος, «Κοινωνία και παιδεία στη Σίφνο», Σιφνιακά, τομ.5 (1995), σελ.117
  4. : Κωνσταντίνος Άμαντος, «Νεόφυτος Βάμβας», Ελληνικά, τομ.7,(1934),σελ.51
  5. Μιχαηλάρης Παναγιώτης, «Νεόφυτος Βάμβας», στο Βασίλειος Παναγιωτόπουλος (επίμ.), Κληρικοί στον Αγώνα, Τα Νέα, Αθήνα, 2010, σελ. 84.
  6. Δημαράς Κωνσταντίνος, «Δύο φίλο. Κοραής και Βάμβας», Ιστορικά φροντίσματα, τομ.β’ Αδαμάντιος Κοραής, εκδ.Πορεία, Αθήνα, 1996,σελ. 144
  7. Μιχαηλάρης Παναγιώτης, «Νεόφυτος Βάμβας», στο Βασίλειος Παναγιωτόπουλος (επίμ.), Κληρικοί στον Αγώνα, Τα Νέα, Αθήνα, 2010,σελ.84
  8. Δημαράς Κωνσταντίνος, «Δύο φίλο. Κοραής και Βάμβας», Ιστορικά φροντίσματα, τομ.β’ Αδαμάντιος Κοραής, εκδ.Πορεία, Αθήνα, 1996,σελ.143
  9. Άμαντος Κωνσταντίνος, «Νεόφυτος Βάμβας», Ελληνικά, τομ.7,(1934),σελ.52
  10. Πάτσιου Βίκυ, «Μεταφραστικές δοκιμές και προϋποθέσεις στα όρια του Νεοελληνικού Διαφωτισμού», Ο Ερανιστής, τομ.19 (1993), σελ. 216, υποσ.18
  11. Διαμαντούρου Ιωάννα, «Εξάπλωση της Επαναστάσεως κατά τον Απρίλιο και τον Μάιο. Επέκταση και ένταση των πολεμικών συγκρούσεων-Ναυτικός αγώνας», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τομ.12, (1975), σελ.109-110 Ο Άμαντος την κρίνει την πρότασή του ως ορθή, αλλά οι επιχειρήσεις δεν ήταν καλά προετοιμασμένες. Άμαντος Κωνσταντίνος, «Νεόφυτος Βάμβας», Ελληνικά, τομ.7,(1934),σελ.53
  12. Μιχαηλάρης Παναγιώτης, «Νεόφυτος Βάμβας», στο Βασίλειος Παναγιωτόπουλος (επίμ.), Κληρικοί στον Αγώνα, Τα Νέα, Αθήνα, 2010,σελ.95
  13. s:Ημερολόγιο Κωνσταντίνου Μπέλλιου «Σεβαστή Ξάνθου»
  14. Δημαράς Κωνσταντίνος, Εν Αθήναις τη 3 Μαΐου 1837, εκδ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 1987, σελ.21 κ.εξ
  15. «Το γλωσσικό στα εκκλησιαστικά κείμενα -εφημερίδα Το Βήμα, 15 Απριλίου 2010» . Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Απριλίου 2010. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2019. 
  16. «Νεόφυτος Βάμβας» . www.syrosinfo.gr. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2019. 
  17. Μεταλληνός Γεώργιος, «Δύο ανέκδοτοι λόγοι του Ν. Βάμβα», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.62-64, (1980-1981), σελ.311-370
  18. Δούγαλδ Στεβάρδου, (Dougld Stewart) Εγχειρίδιον Ηθικής Φιλοσοφίας-Διδασκαλία στην Ιονική Ακαδημία 1829-1830, μτφρ. Νεοφύτου Βάμβα.επιμ. Παναγής Αλιπράντης, εκδ.Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα, 2009

Βλέπε επίσης


Πηγές


Εξωτερικοί σύνδεσμοι





Κατηγορίες: Θρησκευτικά πρόσωπα και προσωπικότητες


Ημερομηνια: 15.03.2021 10:55:04 CET

πηγή: Wikipedia (συγγραφείς [ιστορία])    Lizenz: CC-by-sa-3.0

αλλαγές: Όλες οι εικόνες και τα περισσότερα στοιχεία σχεδίασης που σχετίζονται με αυτές, καταργήθηκαν. Μερικά εικονίδια αντικαταστάθηκαν από το FontAwesome-Icons. Ορισμένα πρότυπα καταργήθηκαν (όπως "άρθρο χρειάζεται επέκταση) ή εκχωρήθηκαν (όπως" hatnotes "). Τα μαθήματα CSS καταργήθηκαν ή εναρμονίστηκαν.
Οι συγκεκριμένοι σύνδεσμοι της Wikipedia που δεν οδηγούν σε άρθρο ή κατηγορία (όπως "Redlinks", "links to the edit page", "links to portal") καταργήθηκαν. Κάθε εξωτερικός σύνδεσμος έχει ένα επιπλέον εικονίδιο FontAwesome. Εκτός από μερικές μικρές αλλαγές του σχεδιασμού, καταργήθηκαν τα μέσα πολυμέσων, οι χάρτες, τα πλαίσια πλοήγησης, οι εκφωνούμενες εκδόσεις και οι μικρο-μορφοποιήσεις Geo.

Παρακαλώ σημειώστε: Επειδή το δεδομένο περιεχόμενο λαμβάνεται αυτόματα από τη Wikipedia τη δεδομένη χρονική στιγμή, μια μη αυτόματη επαλήθευση ήταν και δεν είναι δυνατή.
επικοινωνήστε μαζί μας: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ.
δείτε επίσης: νομική ειδοποίηση & πολιτική απορρήτου.